Op dinsdag 26 mei 2026 organiseerde de Heemkundekring ‘De Heerlijkheid Oosterhout’ een lezing naar aanleiding van het vertrek, na 1945 uit Nederlands-Indië, van de vele Nederlanders en Indo-Europeanen (Indo’s) naar Nederland, sommigen met als bestemming Oosterhout Noord-Brabant. Samen met Harry heb ik in De Pannehoef te Oosterhout deze lezing bijgewoond. De zaal was ruimschoots gevuld met een aandachtig publiek uit diverse gelederen, van mensen met Indonesische roots tot geïnteresseerden in het koloniale verleden van Nederlands-Indië/Indonesië.
Een werkgroep van de Heemkundekring had Arjati gevraagd of zich binnen de stichting iemand bevindt met kennis over deze materie. Zodoende was de heer Bert Oudenhoven, historicus en ervaringsdeskundige, bereid gevonden een lezing te verzorgen. In de aankondiging van de lezing op de website van Arjati is over Bert Oudenhoven informatie te vinden.
Voorafgaand aan de lezing zegde de Heemkundekring toe, in de toekomst een vervolg op deze lezing te organiseren, waarbij dieper zal worden ingegaan op de Nederlanders en Indo-Europeanen die, in de periode 1945 tot 1968, vanuit het toenmalige Nederlands-Indië naar Nederland kwamen, ook naar Oosterhout, om er te blijven of verder te trekken naar andere continenten. Vervolgens verhaalde Bert Oudenhoven over de gebeurtenissen die daartoe hebben geleid. Dit alles tegen de achtergrond van het koloniale verleden van Nederlands-Indië/Indonesië, een eeuwenlange periode van overheersing door verschillende naties waaronder Nederland. Met betrekking tot die geschiedenis werd een term als “uitbuiting” niet geschuwd.
Met behulp van beeldmateriaal vertelde Bert Oudenhoven, veelal uit de losse pols, over die langjarige geschiedenis alsmede over de inspanningen van Indonesische zijde om te komen tot een onafhankelijke Republiek Indonesië en de belemmeringen die door de Nederlandse overheid werden opgeworpen.
Na de pauze was er gelegenheid om vragen te stellen of ervaringen te delen. Uit het publiek kwamen daarbij boeiende anekdotes los, van en over mensen die, vanuit Nederlands-Indië, destijds naar Oosterhout kwamen en zich mengden onder de plaatselijke bevolking, weliswaar zoveel mogelijk met behoud van hun eigen identiteit. Als voorbeeld werden de avonden in jongerencentrum De Keet in de Besterd genoemd, waarbij Indo’s en Oosterhouters elkaar ontmoetten en samen plezier hadden. De naam van Kaz Lux werd genoemd, geen onbekende in het Oosterhoutse en later ook daarbuiten. Kaz begon op 14-jarige leeftijd als zanger in de Indo-rockband ‘The Savages’ uit Oosterhout, waarmee hij in 1962 voor het eerst optrad in de Keet, zo leert ons een uitstapje via Google. Ook hoorden we verhalen over lekker Indisch eten dat een belangrijke rol speelde en waarbij Oosterhouters werden uitgenodigd toch vooral aan te schuiven. Maar ook de argwanende houding van sommige Oosterhouters ten opzichte van de gekleurde nieuwkomers, in de volksmond Blauwen genoemd, kwam aan de orde.
Ter vergelijking met de huidige situatie rondom asielzoekers werd als één van de verschilpunten door Bert Oudenhoven genoemd dat de Indo’s Nederlandse staatsburgers waren en de Nederlandse taal spraken. In feite verruilden zij het ene Nederlandse grondgebied voor het andere. Daardoor was integreren voor deze mensen uiteraard een stuk voor de handliggender dan voor de asielzoekers van vandaag, al wil ik de moeilijkheden die de Indo’s in Nederland ondervonden niet bagatelliseren; integendeel.
Na afloop viel Bert Oudenhoven veel dank ten deel. In zijn lezing schetste hij ons een boeiend en leerzaam, veelal ook schrijnend beeld van de geschiedenis van Nederlands-Indië dat zich, formeel in 1956, eindelijk volledig onafhankelijk mocht noemen: Republiek Indonesië.
Oosterhout, mei 2026,
Ingrid en Harry Muermans
