Stichting Arjati heeft tijdens de Open Monumentendagen Breda een expositie aangeboden in Huis van der Donck.

De thema’s  van de expositie zijn: architectuur en erfgoed.

Stichting Arjati heeft ervoor gekozen deze twee thema’s weer te geven in twee kleine exposities.

• Architectuur en opbouw van de Borobodur in Jogjakarta.
• Indisch erfgoed door de eeuwen.

Architectuur van de Borobudor

 De Borobudur werd gebouwd in de 8e en 9e eeuw, tijdens de bloeitijd van de Sailendra-dynastie. Deze machtige vorsten waren toegewijd aan het Mahayana-boeddhisme, een stroming die veel nadruk legt op compassie en het bereiken van verlichting ten bate van alle levende wezens. De bouw was een gigantische onderneming. Honderdduizenden blokken vulkanische steen werden uitgehouwen, vervoerd en zorgvuldig opgestapeld zonder gebruik van cement. Het geheel rust op een heuvel die is omgevormd tot een terrasvormige piramide. Men schat dat het monument uit meer dan 55.000 m³ steen bestaat. De architectuur wijkt af van boeddhistische tempels in India of Cambodja. In plaats van een gebouw met binnenruimtes, is de Borobudur een massieve stupa die men al wandelend ‘leest’. Het monument werd zo ontworpen dat een pelgrim een symbolische reis maakt – van de wereld van begeerte naar de leegte van verlichting.

Indisch erfgoed door de eeuwen.

Indisch eten als erfgoed

• Historische context: Het Indisch eten dat we in Nederland kennen, komt voort uit de koloniale tijd in voormalig Nederlands-Indië (nu Indonesië). Toen veel mensen van daar naar Nederland kwamen, brachten ze hun kooktradities mee.
• Mengcultuur: Het wordt “Indisch” genoemd (niet puur “Indonesisch”), omdat het een mengvorm is van Indonesische en Nederlandse invloeden. Gerechten zijn vaak aangepast aan ingrediënten die hier beschikbaar waren en aan de Nederlandse smaak.
• De rijsttafel: Misschien wel hét symbool van Indisch erfgoed. Dit is geen Indonesisch gebruik, maar een Nederlandse koloniale uitvinding om allerlei gerechten tegelijk te serveren.
• Bekende gerechten: Rendang, saté, nasi goreng, ajam smoor, gado gado, spekkoek, en natuurlijk sambal.
• Erfgoedstatus: Veel mensen beschouwen Indisch eten als immaterieel cultureel erfgoed, omdat het niet alleen over recepten gaat, maar ook over familiegeschiedenis, gastvrijheid, herinneringen en rituelen. Het speelt een belangrijke rol bij Indische herdenkingen en bijeenkomsten.
• Huidige betekenis: Restaurants, toko’s en kookboeken dragen bij aan het levend houden van de traditie. Binnen families worden recepten vaak mondeling en praktisch doorgegeven.

Indo Rock als erfgoed

Indo-rock is een muziekstijl die in de jaren ’50 en ’60 in Nederland ontstond.

• Het werd ontwikkeld door jongeren van Indische afkomst (kinderen van Indische Nederlanders die na de onafhankelijkheid van Indonesië naar Nederland kwamen).
• Zij combineerden Amerikaanse rock-’n-roll en country (denk aan Elvis Presley, Chuck Berry) met Indonesische invloeden zoals krontjong en gamelanritmes.
• Het resultaat: snel, swingend, energiek, vaak instrumentaal, met veel gitaarwerk en echo’s van surf- en beatmuziek.

Batik als erfgoed

Batik is een traditionele textielkunst die vooral bekend is uit Indonesië, maar die ook in andere landen voorkomt, zoals Maleisië, India en delen van Afrika. Het woord batik komt van het Javaanse “amba” (schrijven) en “titik” (punt, stip).

Kenmerken van batik

• Techniek: Batik wordt gemaakt met een was-resist-techniek. Met vloeibare was tekent men patronen op katoenen of zijden stof. Daarna wordt de stof geverfd. De stukken die met was bedekt zijn, nemen de verf niet op. Door dit proces meerdere keren te herhalen, ontstaan complexe en kleurrijke patronen.
• Instrumenten:
  • Canting → een soort pen met een klein koperen bakje, waarmee waslijnen en details worden getekend.
  • Cap → een soort stempel van koper, voor grotere herhalende patronen.
• Motieven: Vaak zijn de motieven symbolisch: bloemen, bladeren, geometrische vormen of mythische figuren. Sommige patronen waren vroeger exclusief voor koninklijke families op Java.
• Culturele waarde: In Indonesië is batik nauw verbonden met ceremonies, kledingtradities en sociale status. In 2009 is Indonesische batik door UNESCO erkend als immaterieel cultureel erfgoed van de mensheid.

Rob Adolphs